Wanneer ben je als zzp'er schijnzelfstandig?

Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?

Van schijnzelfstandigheid kan sprake zijn als je op papier als zzp'er werkt, terwijl de arbeidsrelatie in de praktijk veel kenmerken van een arbeidsovereenkomst heeft. Bij een arbeidsovereenkomst spelen drie hoofdkenmerken een rol:

• arbeid: je verricht persoonlijk werkzaamheden;
• loon: je krijgt betaald voor die werkzaamheden;
• gezag: de opdrachtgever kan bepalen hoe je jouw werkzaamheden uitvoert.

Maar daarmee is de beoordeling nog niet klaar. Om vast te stellen of iemand in loondienst of als zelfstandige werkt, moeten alle feiten en omstandigheden rondom de opdracht worden meegewogen.

Waar wordt naar gekeken bij schijnzelfstandigheid?

Sinds het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad wordt onder andere gekeken naar:

• de aard en duur van de werkzaamheden;
• de manier waarop werkzaamheden en werktijden worden bepaald;
• de mate waarin je onderdeel bent van de organisatie van de opdrachtgever;
• of je verplicht bent het werk persoonlijk uit te voeren;
• hoe de afspraken tussen jou en de opdrachtgever tot stand zijn gekomen;
• hoe je tarief wordt bepaald en uitbetaald;
• de hoogte van je beloning;
• hoeveel commercieel risico je loopt;
• en of je jezelf in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt.

Er bestaat geen simpele checklist waarbij één antwoord bepaalt of je wel of geen zelfstandige bent. De omstandigheden worden in onderlinge samenhang beoordeeld.

Voorbeelden van signalen van schijnzelfstandigheid

Sommige omstandigheden kunnen erop wijzen dat je feitelijk meer als werknemer dan als zelfstandig ondernemer werkt. Bijvoorbeeld wanneer:

• de opdrachtgever bepaalt op welke dagen en tijden je werkt;
• je weinig vrijheid hebt om te bepalen hoe je het werk uitvoert;
• je structureel hetzelfde werk doet als werknemers van de opdrachtgever;
• je onderdeel bent van een team en op dezelfde manier wordt aangestuurd als werknemers;
• je langdurig dezelfde functie binnen de organisatie vervult;
• je nauwelijks financieel of commercieel risico loopt;
• je niet zelf over je tarief onderhandelt;
• je weinig of geen eigen investeringen doet;
• je jezelf buiten deze opdracht nauwelijks als ondernemer presenteert.

Geen van deze punten betekent afzonderlijk dat je automatisch schijnzelfstandig bent. Het totaalbeeld is bepalend.

Wanneer wijst een opdracht juist op zelfstandigheid?

Er zijn ook omstandigheden die juist passen bij zelfstandig ondernemerschap.

Bijvoorbeeld wanneer je:

• zelf bepaalt hoe je de opdracht uitvoert;
• vrijheid hebt in je planning en werkwijze;
• voor eigen rekening en risico werkt;
• zelf onderhandelt over je tarief en voorwaarden;
• aansprakelijk bent voor fouten of herstelwerk;
• eigen materialen, gereedschappen of bedrijfsmiddelen gebruikt;
• investeert in je onderneming;
• actief nieuwe opdrachten werft;
• voor meerdere opdrachtgevers werkt of daar aantoonbaar naar streeft;
• jezelf naar buiten toe presenteert als ondernemer;
• een eigen website, bedrijfsnaam of marketing hebt.

Ook deze kenmerken geven afzonderlijk geen garantie. Ze kunnen wel bijdragen aan het beeld dat je daadwerkelijk als zelfstandig ondernemer werkt.

Hoe belangrijk is gezag?

Gezag blijft een belangrijk onderdeel van de beoordeling, maar het gaat verder dan de vraag of een opdrachtgever letterlijk zegt hoe je jouw werk moet uitvoeren. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van gezag wanneer de opdrachtgever kan bepalen:

• hoe je het werk uitvoert;
• wanneer je werkt;
• waar je werkt;
• hoeveel uren of dagen je werkt;
• met wie je samenwerkt;
• of hoe je binnen het team moet functioneren.

Een opdrachtgever mag een zelfstandige uiteraard wel instructies geven over het resultaat van de opdracht, kwaliteitseisen, veiligheid of wettelijke voorschriften. Het verschil zit vooral in de mate waarin de opdrachtgever zeggenschap heeft over de uitvoering van jouw werkzaamheden.

Inbedding in de organisatie: wanneer is dat een risico?

Ook wordt gekeken naar de mate waarin jij en jouw werkzaamheden onderdeel zijn van de organisatie van de opdrachtgever. Denk bijvoorbeeld aan een zzp'er die:

• jarenlang binnen hetzelfde team werkt;
• hetzelfde werk uitvoert als werknemers;
• meedraait in vaste roosters;
• gebruikmaakt van vrijwel alle faciliteiten van de opdrachtgever;
• wordt aangestuurd door dezelfde manager als werknemers;
• structureel een normale functie binnen de organisatie invult.

Dat kan wijzen op loondienst. Maar ook hier geldt dat inbedding niet op zichzelf doorslaggevend is. Alle omstandigheden moeten samen worden beoordeeld. Aanschuiven bij de vrijmibo is op zichzelf vaak geen probleem 😉.

Ondernemerschap telt ook mee

Een belangrijk onderdeel van de huidige beoordeling is of jij je daadwerkelijk als ondernemer gedraagt. De Hoge Raad heeft in 2025 bevestigd dat ondernemerschap niet minder belangrijk is dan de andere omstandigheden. Er geldt geen vaste rangorde. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gekeken naar:

• hoeveel opdrachtgevers je hebt;
• hoe je nieuwe klanten werft;
• hoe lang je doorgaans voor één opdrachtgever werkt;
• of je investeert in je onderneming;
• of je commercieel risico loopt;
• hoe je jezelf in de markt presenteert;
• of je zelf je tarieven en voorwaarden bepaalt.

Daardoor kan het zelfs voorkomen dat twee mensen hetzelfde soort werk uitvoeren voor dezelfde opdrachtgever, terwijl de ene arbeidsrelatie wel als arbeidsovereenkomst wordt gezien en de andere niet.

Ben je schijnzelfstandig als je maar één opdrachtgever hebt?

Nee. Eén opdrachtgever hebben betekent niet automatisch dat je schijnzelfstandig bent. Het aantal opdrachtgevers is één van de omstandigheden die bij de beoordeling kan meewegen. Werk je lange tijd vrijwel uitsluitend voor één opdrachtgever en functioneer je daar ondertussen hetzelfde als werknemers? Dan kan dat het risico op schijnzelfstandigheid vergroten. Maar voer je tijdelijk een grote opdracht uit, bepaal je zelf hoe je werkt, loop je ondernemersrisico en gedraag je jezelf ook verder als ondernemer? Dan kan ook met één opdrachtgever sprake zijn van zelfstandig ondernemerschap.

Voorkomen meerdere opdrachtgevers schijnzelfstandigheid?

Nee. Ook wanneer je drie, vijf of tien opdrachtgevers hebt, kan bij één specifieke opdrachtgever toch sprake zijn van loondienst. Iedere arbeidsrelatie moet daarom afzonderlijk worden bekeken. Meerdere opdrachtgevers kunnen wel bijdragen aan het beeld dat je zelfstandig ondernemer bent, maar ze vormen geen garantie tegen schijnzelfstandigheid.

Is een hoog uurtarief voldoende?

Nee. Ook een zzp'er met een hoog uurtarief kan schijnzelfstandig zijn. De hoogte van de beloning is één van de omstandigheden die wordt meegewogen, maar een hoog tarief maakt een arbeidsrelatie niet automatisch zelfstandig. Ook bij een tarief van bijvoorbeeld €80, €100 of €150 per uur kan sprake zijn van loondienst als de overige omstandigheden daar voldoende op wijzen. Kan een modelovereenkomst schijnzelfstandigheid voorkomen? Een modelovereenkomst kan helpen om afspraken duidelijk vast te leggen, maar biedt geen garantie dat je geen schijnzelfstandige bent.

De praktijk moet namelijk overeenkomen met wat je op papier hebt afgesproken. Staat bijvoorbeeld in de overeenkomst dat je zelfstandig bepaalt hoe je jouw werkzaamheden uitvoert, maar bepaalt de opdrachtgever in werkelijkheid dagelijks precies wat je moet doen? Dan telt de feitelijke situatie.

Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer

Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer en worden bestaande overeenkomsten niet meer verlengd. Modelovereenkomsten die op 6 september 2024 geldig waren, mogen nog worden gebruikt tot en met 31 december 2029. Ook daarbij geldt: een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid wanneer er in de praktijk daadwerkelijk volgens de afspraken wordt gewerkt.

Handhaving op schijnzelfstandigheid in 2026

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium beëindigd. De Belastingdienst handhaaft daardoor weer volgens de normale regels op arbeidsrelaties. Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast? Dan kan de opdrachtgever te maken krijgen met correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen voor de loonheffingen. Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst ook vergrijpboetes opleggen. In 2026 worden nog geen verzuimboetes opgelegd.

De Belastingdienst kan in beginsel naheffen vanaf 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of wanneer een eerdere aanwijzing niet is opgevolgd, kan verder worden teruggekeken. Daarom is het verstandig om niet alleen bij de start van een opdracht te beoordelen of je als zelfstandige kunt werken. Controleer ook tijdens een langdurige opdracht of de samenwerking in de praktijk niet langzaam is veranderd.

Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid?

Wordt vastgesteld dat je feitelijk in loondienst werkt, dan kan dat gevolgen hebben voor zowel de opdrachtgever als de zzp'er. Voor een opdrachtgever kan dit onder andere betekenen dat alsnog loonheffingen moeten worden afgedragen. Voor een zzp'er kunnen er daarnaast gevolgen zijn voor de fiscale behandeling van de inkomsten en eventuele ondernemersfaciliteiten.

Ook arbeidsrechtelijk kan de kwalificatie als werknemer gevolgen hebben. Een werknemer kan bijvoorbeeld aanspraak hebben op rechten die bij een arbeidsovereenkomst horen.

Wat kun je doen om schijnzelfstandigheid te voorkomen?

Wil je als zzp'er blijven werken? Kijk dan niet alleen naar je contract, maar vooral naar de daadwerkelijke uitvoering van de opdracht.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af:

• Bepaal ik zelf hoe ik mijn werk uitvoer?
• Kan ik onderhandelen over mijn tarief en voorwaarden?
• Loop ik daadwerkelijk ondernemersrisico?
• Ben ik verantwoordelijk voor het resultaat van mijn opdracht?
• Word ik anders aangestuurd dan werknemers?
• Werf ik zelfstandig nieuwe opdrachten?
• Investeer ik in mijn eigen onderneming?
• Gedraag ik mij ook buiten deze opdracht als ondernemer?

Is het antwoord op veel van deze vragen 'nee'? Dan is het verstandig om kritisch naar de arbeidsrelatie te kijken.

Soms kan een opdracht anders worden ingericht, bijvoorbeeld door meer zelfstandigheid te geven, duidelijker op resultaat af te spreken of meer ondernemersrisico bij de opdrachtnemer neer te leggen. Belangrijk: het gaat daarbij niet alleen om wat je in een overeenkomst zet. De praktijk moet daadwerkelijk veranderen.

Nieuwe Zelfstandigenwet vanaf mogelijk 2028

De regels voor het werken met zelfstandigen kunnen de komende jaren veranderen.

In oktober 2026 heeft het kabinet de Zelfstandigenwet in internetconsultatie gebracht. Het voorstel bevat twee belangrijke toetsen:

• een zelfstandigentoets, die kijkt naar jou als ondernemer;
• een werkrelatietoets, die kijkt naar de manier waarop je binnen een specifieke opdracht werkt.

Wie aan beide toetsen voldoet en ook daadwerkelijk volgens deze voorwaarden werkt, zou volgens het voorstel vooraf meer duidelijkheid moeten krijgen dat zelfstandig kan worden gewerkt. De beoogde ingangsdatum is januari 2028. Het gaat op dit moment nog om een wetsvoorstel. Tot nieuwe wetgeving daadwerkelijk ingaat, blijven de huidige wetgeving en rechtspraak bepalend.

Is payrolling een alternatief voor werken als zzp'er?

Blijkt dat een opdracht in de praktijk te veel kenmerken van loondienst heeft? Dan kan payrolling soms een alternatief zijn voor werken als zzp'er. Je komt dan in dienst bij een payrollbedrijf, terwijl je jouw werkzaamheden uitvoert bij de opdrachtgever.

Je bent in dat geval geen zelfstandige voor die opdracht, maar werknemer van het payrollbedrijf. Het payrollbedrijf verzorgt onder andere de loonbetaling en afdrachten. Als payrollkracht heb je bovendien recht op minimaal dezelfde arbeidsvoorwaarden en rechtspositie als vergelijkbare werknemers bij het bedrijf waar je werkt.

Payrolling kan daarmee een oplossing zijn wanneer opdrachtgever en opdrachtnemer wel willen blijven samenwerken, maar de werkzaamheden niet voldoende zelfstandig kunnen worden ingericht. Het is echter geen manier om schijnzelfstandigheid op papier te omzeilen: er moet daadwerkelijk sprake zijn van een correcte payrollconstructie en arbeidsovereenkomst.

Controleer jouw arbeidsrelatie

Twijfel je of je als zzp'er voldoende zelfstandig werkt? Beoordeel dan niet alleen je overeenkomst, maar kijk vooral kritisch naar de dagelijkse praktijk.

TIP Heb je vragen over de Wet DBA, schijnzelfstandigheid of twijfel je over jouw overeenkomst van opdracht? Als lid van Het Ondernemerscollectief kun je jouw situatie voorleggen aan onze Wet DBA / schijnzelfstandgheid Helpdesk.